🔆 پژوهش دکتری · بوم‌سازگان نوآوری انرژی

بوم‌سازگان نوآوری مسئله‌محور برای مسئله‌ی ناترازی برق
با محوریت انرژی خورشیدی

قطعی‌های مکرر برق و فاصله‌ی روزافزون میان عرضه و تقاضای انرژی، دیگر یک نگرانی فصلی نیست — به یک مسئله‌ی ساختاری برای صنعت، اقتصاد و زندگی روزمره تبدیل شده است. این پژوهش از همین دغدغه آغاز می‌شود: چرا با وجود ظرفیت بالای آفتابی کشور، بوم‌سازگان نوآوری انرژی خورشیدی هنوز نتوانسته پاسخی سازمان‌یافته به این مسئله بدهد؟

این پژوهش با رویکرد مسئله‌محور، مدلی برای شکل‌گیری و تقویت این بوم‌سازگان طراحی و با داده‌ی میدانی آزمون می‌کند. ابزارهای زیر، مسیر کامل اجرای پژوهش — از استخراج کیفی مسئله تا آزمون نهایی مدل — را در بر می‌گیرند.

پژوهشگر محمدمهدی اخلاقی
استاد راهنما دکتر ابوالقاسم سرآبادانی
استاد مشاور دکتر سپهر قاضی‌نوری
دانشگاه · رشته تربیت مدرس · دکتری سیاستگذاری علم و فناوری

۱مسیر اجرای پژوهش

از دغدغه‌ی اولیه تا مدل نهایی آزموده‌شده — پنج مرحله، هر مرحله بر پایه‌ی مرحله‌ی پیش از خود. روی هر پیوند بزنید تا مستندات همان مرحله باز شود.

مرحله‌ی ۱ · کیفی
✓
مصاحبه و کدگذاری (نظریه‌ی داده‌بنیاد) انجام‌شده
با رویکرد اشتراوس و کوربین، ۱۴ مصاحبه‌ی نیمه‌ساختاریافته با افراد حرفه‌ای حوزه‌ی انرژی خورشیدی کدگذاری شد (۱٬۵۳۹ ارجاع). حاصل کار، مدل پارادایمی با شش مقوله، شش گزاره‌ی نظری و فهرست شاخص‌های نامزد گویه بود.
✓
داوری خبرگان و اعتبارسنجی محتوایی انجام‌شده
چون شاخص‌های برآمده از روش کیفی به‌تنهایی روایی محتوایی ندارند، ۱۴۱ شاخص توسط ۷ داور خبره از منظر تناسب، وضوح و اهمیت ارزیابی و با ضریب V آیکن اعتبارسنجی شد؛ بر پایه‌ی نتیجه‌ی داوری، مجموعه‌ی گویه‌ها به ۷۹ گویه کاهش یافت.
مرحله‌ی ۲ · ساخت ابزار
✓
استخراج پرسشنامه‌ی نهایی انجام‌شده
بر پایه‌ی شاخص‌های تأییدشده در داوری خبرگان، پرسشنامه‌ای با ۷۹ گویه‌ی اصلی و ۲ گویه‌ی کنترلی (برای پایش دقت پاسخ‌دهی) طراحی شد.
✓
پایلوت و اصلاح انجام‌شده
پرسشنامه روی نمونه‌ی پایلوت (۵۵ نفر) اجرا شد؛ بر پایه‌ی داده‌ی آن دو سازه بازنام‌گذاری و متن چند گویه‌ی مبهم اصلاح شد.
مرحله‌ی ۳ · داده‌ی اصلی
✓
جمع‌آوری و پاکسازی داده‌ی نمونه‌ی اصلی انجام‌شده
در مجموع ۴۶۰ پاسخ (۵۵ پایلوت + ۴۰۵ پس از پایلوت) ثبت شد. پس از اعمال معیارهای کیفیت (گویه‌های کنترلی، تکمیل، سرعت پاسخ‌دهی، واریانس پاسخ)، ۳۳۰ پاسخ به‌عنوان نمونه‌ی نهایی تعیین شد.
مرحله‌ی ۴ · تحلیل کمّی
✓
تحلیل مدل با PLS-SEM انجام‌شده
آزمون مدل اندازه‌گیری و مدل ساختاری (بارها، پایایی ترکیبی، روایی واگرا و ۹ فرضیه با بوت‌استرپ) روی نمونه‌ی نهایی؛ به‌علاوه آزمون استحکام نتایج در زیرگروه‌های رشته‌ی تحصیلی.
مرحله‌ی ۵ · تلفیق کیفی و کمّی
●
تطبیق مدل کیفی با داده‌ی کمّی و بازنگری فرضیه‌ها در حال انجام
فرضیه‌های شش‌گانه‌ی رساله بر داده آزموده و با داده‌ی کیفی سنجیده شد. چهار فرضیه تأیید شد و دو فرضیه‌ی تعاملی (۳ و ۶) به‌شکل ضرب‌شونده تأیید نشد؛ این دو بر پایه‌ی متن گزاره‌های کیفی و به‌صورت شفاف (با حفظ صورت اولیه) بازنگری شدند.
○
نگارش فصل‌های چهار و پنج پیش‌رو
گزارش یافته‌های کمّی، بحث و جمع‌بندی بر پایه‌ی مستندات بالا.

۲ابزارهای زنده‌ی پژوهش

۳گزارش‌ها و مستندات پژوهش

به‌ترتیب مراحل پژوهش: مرحله‌ی کیفی، پایلوت و داده‌ی اصلی، تحلیل کمّی، و تلفیق این دو.

مرحله‌ی کیفی مصاحبه‌ها و مدل پارادایمی

پایلوت و داده‌ی اصلی کیفیت و پاکسازی داده

🧪 گزارش پایلوت پرسشنامه

آمار توصیفی گویه‌ها، بررسی کیفیت پاسخ‌ها و همبستگی پیرسون ۹ فرضیه‌ی پژوهش روی نمونه‌ی پایلوت (۵۵ نفر، گویه‌های پیش از اصلاح) — مبنای بازنام‌گذاری سازه‌ها و اصلاح متن گویه‌ها.

مشاهده‌ی گزارش ‹
✅ گزارش مرحله دوم پرسشنامه

آمار توصیفی، بررسی کیفیت پاسخ‌ها و همبستگی پیرسون ۹ فرضیه‌ی پژوهش روی نمونه‌ی پس از پایلوت (۴۰۵ نفر، گویه‌های اصلاح‌شده) — مبنای آزمون مقدماتی فرضیه‌ها.

مشاهده‌ی گزارش ‹
📈 گزارش کامل پرسشنامه

نمای توصیفی کل داده‌ی خام (۴۶۰ نفر، پایلوت + پس از پایلوت) پیش از اعمال پاکسازی کیفیت — صرفاً برای مرور کلی نمونه.

مشاهده‌ی گزارش ‹
روش‌شناسی 🛡️ یکپارچگی و روایی داده‌ها

گویه‌های کنترلی، زمان‌سنجی هر سازه، تصادفی‌سازی ترتیب سازه‌ها، تفکیک پیش‌نویس از ارسال نهایی، و معیارهای پاکسازی داده.

مشاهده‌ی گزارش ‹
📋 پرسشنامه نسخه پایلوت

بازتولید کامل متن نسخه‌ی اول — همان چیزی که ۵۵ پاسخ‌دهنده‌ی پایلوت دیدند، پیش از بازنام‌گذاری دو بلوک نخست.

مشاهده‌ی پرسشنامه ‹
📋 پرسشنامه نسخه نهایی

بازتولید کامل متن نسخه‌ی دوم (اصلاح‌شده) — همان چیزی که ۴۰۵ پاسخ‌دهنده‌ی پس از پایلوت دیدند.

مشاهده‌ی پرسشنامه ‹

تحلیل کمّی آزمون مدل و استحکام نتایج

تلفیق کیفی و کمّی پیوند نظریه و داده